SACRAMENTSTOREN

De Sacramentstoren

Een sacramentstoren is een heel specifieke vorm van eucharistische reservatie. Dit kerkmeubel dook voor het eerst op in Duitsland op het einde van de veertiende eeuw, maar het heeft ook in Vlaanderen heel wat furore gemaakt.

In de dertiende eeuw bewaarde men de eucharistie in een wandkast of wandtabernakel. De nis kon open zijn of met een deurtje afgesloten. De wandtabernakels werden steeds groter, zowel in de hoogte als in de breedte en ze werden uiteindelijk meubels die volledig vrij stonden in de ruimte en totaal los van de wand. Op die manier werd ruimte gecreëerd voor reliëfs, beelden en ornament.

Dit meubel behoort tot het torentype, het type met een slank, elegant silhouet met nadruk op de verticaliteit. In opdracht van de kerkmeesters van Sint-Maarten ontwierp de kunstenaar Hendrik Mauris in 1585 de Kortrijkse toren in een laatgotische stijl. De Antwerpenaar, die in een renaissance-klimaat – in het “Cornelis Floris” milieu – leefde en werkte, diende zich stikt te houden aan het gotisch ontwerp van de opdrachtgevers. Hij kon zijn creativiteit alleen uitleven in de reliëfs en de beelden.

Ideaal materiaal voor dit type was de Avesnes steen (uit Noord-Frankrijk), een steen die gemakkelijk te bewerken is en zich bovendien uitstekend leent voor het polychromeren van reliëfs en beelden.

Het 6,5 m hoge, vrijstaande meubel telt vijf geledingen en is op hexagonaal plan uitgevoerd. In de onderste helft kan men duidelijk drie geledingen onderscheiden, in het bovengedeelte vloeien de twee zones in een overvloed aan gotische ornamenten in elkaar over. Het geheel wordt bekroond door een pelikaan.

De beelden in de nissen onderaan stellen de vier Westerse Kerkvaders voor, m.n. Gregorius en Augustinus aan de koorzijde en Hiëronymus en Ambrosius in de kooromgang. De reliëfs op de tweede verdieping verwijzen naar de eucharistie. Aan de koorzijde staat het Laatste Avondmaal centraal. Links en rechts worden twee oudtestamentische scènes uitgebeeld, die als voorafbeeldingen van de eucharistie kunnen geïnterpreteerd worden: het offer van Melchisedech en de engel die de profeet Elia voedt in de woestijn. In de kooromgang zien we de Manna-oogst, het Joodse Paasfeest en de Leerlingen van Emmaüs.

De restauratie van 2006 tot 2015, waarvan het sluitstuk de “nieuwe tuin” was (=de omheining), schonk de toren zijn oude glorie terug.

Grondig vooronderzoek legde bij de beelden een sobere polychromie bloot, die als exempel op het beeld van de Heilige Hiëronymus in de kooromgang werd hersteld.